W ostatnich tygodniach obserwujemy kolejny niebezpieczny wycinek działań cyberprzestępców: grupa przestępcza wykorzystuje popularny schemat phishingowy, podszywając się pod Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). W fałszywych wiadomościach e-mail oraz SMS-ach pojawia się informacja o „zwrocie kosztu zakupu leków” mającej wyglądać jak oficjalna oferta zwrotu środków. W rzeczywistości jest to pułapka, której celem jest wyłudzenie danych osobowych, danych logowania lub (w najgorszym przypadku) dostępu do środków finansowych użytkownika.
Na czym polega oszustwo
Wiadomość e-mail lub SMS wygląda bardzo wiarygodnie: używane jest logo NFZ, nadawca może wydawać się autentyczny, a treść sugeruje, że odbiorca został wybrany do otrzymania zwrotu kosztów za zakup leków. Zazwyczaj zawarty jest przycisk typu „Przejdź do weryfikacji” lub link prowadzący do strony, która na pierwszy rzut oka przypomina stronę NFZ.
Na tej stronie użytkownik proszony jest o podanie danych osobowych: imienia i nazwiska, PESEL-u, danych karty płatniczej, logowania do bankowości lub innych danych krytycznych. Po ich wpisaniu dochodzi do kradzieży danych lub pieniędzy. Przykład: SMS informujący o „refundacji” w wysokości ok. 1200 zł, wymagający wpisania danych karty, po czym środki trafiają na konto przestępcy.
NFZ przypomina, że nie zwraca kosztów leków bezpośrednio pacjentom i nie wysyła e-maili ani SMS-ów z linkami do logowania, weryfikacji danych czy przekazywania zwrotów. Refundacja leków odbywa się wyłącznie poprzez apteki współpracujące z NFZ.
Analiza zagrożenia i metodologia ataku
Rodzaj ataku: to klasyczny phishing e-mailowy lub SMS-owy (w tym przypadku również smishing), wykorzystujący mechanizm social engineering skłonienie ofiary do reakcji poprzez obietnicę szybkiego zysku („zwrot kosztów leków”) i presję czasową („kliknij teraz, aby zgłosić odbiór”).
Wykorzystanie instytucji: wybór NFZ jako „nadawcy” nie jest przypadkowy to instytucja powszechnie znana, co zwiększa wiarygodność oszustwa i powoduje, że odbiorcy wolniej rozpoznają zagrożenie.
Mechanizm wyłudzenia: po kliknięciu w link użytkownik trafia na fałszywą stronę internetową, która może prosić o:
- podanie danych logowania do bankowości internetowej
- dane karty płatniczej i kodu CVV
- login i hasło do konta NFZ lub do Internetowego Konta Pacjenta
- inne dane identyfikacyjne (PESEL, imię i nazwisko, adres)
Wpisanie tych danych umożliwia przestępcom: kradzież środków, zaciągnięcie pożyczki na czyjeś dane, przejęcie konta bankowego lub dalsze phishingi.
Skala i czas: choć nie podano dokładnych liczb ofiar ani strat finansowych, komunikaty instytucji wskazują, że kampania powtarza się regularnie, NFZ informował już w roku 2025 o kilku próbach oszustwa „na NFZ”.
Skutki i ryzyko dla ofiar
Choć konkretne kwoty nie zostały publicznie ujawnione w komunikatach NFZ, zagrożenia są wielorakie:
- utrata środków pieniężnych (w przypadku podania danych karty bankowej)
- kradzież tożsamości (dane osobowe, PESEL, login-hasło)
- dostęp przestępców do konta bankowego lub systemów bankowych
- zaciągnięcie pożyczki/kredytu na dane ofiary
- naruszenie prywatności i potencjalne dalsze ataki (np. wyłudzanie na „problemy z kontem” lub „zwroty”).
Co ważne: ofiary mogą długo nie być świadome tego, że padły ofiarą, co utrudnia szybką reakcję i minimalizację szkód.
Jak się chronić – rekomendacja NFZ i ekspertów cyberbezpieczeństwa
Instytucje takie jak NFZ oraz jednostki zajmujące się cyberbezpieczeństwem (np. CERT Polska, CERT Orange Polska) publikują listę dobrych praktyk:
- Nie klikaj w podejrzane linki i nie otwieraj niespodziewanych załączników – szczególnie jeśli wiadomość obiecuje szybki zysk lub zwrot.
- Sprawdzaj adres nadawcy – chociaż widoczna nazwa może być „NFZ”, faktyczny adres e-mail może być nietypowy, zawierać literówki lub dziwną domenę.
- Weryfikuj adres strony internetowej – upewnij się, że link prowadzi na oficjalną domenę instytucji. Zwróć uwagę na literówki, nietypowe znaki, subdomeny lub skracacze linków.
- Nie podawaj danych wrażliwych przez e-mail/SMS ani po kliknięciu linku, jeśli nie byłeś tego świadomy – NFZ przypomina, że nigdy nie żąda w ten sposób danych.
- Włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) tam, gdzie to możliwe – znacznie zwiększa to bezpieczeństwo konta, nawet jeśli login i hasło zostaną wykradzione.
- Gdy masz wątpliwości, skontaktuj się bezpośrednio z instytucją – w tym przypadku NFZ posiada infolinię: 800 190 590.
- Zgłoś podejrzenie oszustwa – można to zrobić poprzez formularz na stronie incydent.cert.pl lub przesłać SMS ze spamem na numer 8080.
Wnioski dla firmowej gazety
Ważne jest zwiększenie świadomości, że nawet instytucje publiczne mogą być wykorzystywane jako „przynęta” w atakach. Ataki skierowane są nie tylko na osoby prywatne: w środowisku B2B i B2C mogą wystąpić też fałszywe komunikaty o zwrocie kosztów świadczeń zdrowotnych lub refundacji leków, podszywające się pod NFZ lub inne instytucje. Dlatego w naszym biuletynie wewnętrznym warto przypomnieć: jeśli pracownik otrzyma wiadomość z niespodziewaną ofertą zwrotu lub prośbą o kliknięcie linku, nawet jeśli wygląda jak z NFZ – należy być szczególnie czujnym i skonsultować to z działem IT/cyberbezpieczeństwa.
Warto też rozważyć krótkie szkolenie lub przypominający materiał (e-mail lub plakat) informujący o aktualnych zagrożeniach phishingowych, z przykładami (np. „zwrot kosztów leków” jako wabik) i wskazaniem, jak postępować. W ten sposób zmniejszamy ryzyko, że któryś z pracowników lub klientów padnie ofiarą takiej kampanii.
Podsumowanie
Akcja phishingowa podszywająca się pod NFZ i oferująca „zwrot kosztu leków” to kolejna odsłona dobrze znanego schematu obietnica szybkiego zysku, wykorzystanie zaufanej instytucji, link do fałszywej strony, wyłudzenie danych i środków. Wiedza o tym pozwala lepiej się bronić: żadna refundacja od NFZ nie trafia w taki sposób do pacjenta, nigdy nie jest wysyłany link do weryfikacji czy danych w e-mailu. Zachowaj czujność, rozważ każdą niespodziewaną ofertę i komunikuj to dalej.